W powszechnym przekonaniu podział majątku kojarzony jest wyłącznie z rozwodem. Tymczasem polskie prawo dopuszcza możliwość dokonania podziału majątku jeszcze w trakcie trwania małżeństwa, bez konieczności rozwiązywania związku. Z rozwiązania tego coraz częściej korzystają małżonkowie, którzy chcą uporządkować swoje sprawy finansowe, zabezpieczyć interesy rodzinne lub prowadzą odrębne działalności gospodarcze.
Jako adwokat w Chełmie, zajmujący się sprawami rodzinnymi i majątkowymi, w praktyce spotykam się z wieloma pytaniami dotyczącymi tego, jak przeprowadzić podział majątku w czasie małżeństwa oraz jakie – często nietypowe – składniki wchodzą w skład majątku wspólnego.
Wspólność majątkowa małżeńska – podstawowe informacje
Z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami, co do zasady, powstaje ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że większość składników nabytych w trakcie trwania małżeństwa tworzy majątek wspólny, niezależnie od tego, „na kogo” formalnie zostały nabyte.
Do majątku wspólnego należą w szczególności:
- wynagrodzenia za pracę,
- dochody z działalności gospodarczej,
- dochody z majątku wspólnego oraz osobistego,
- środki zgromadzone na rachunkach bankowych,
- ruchomości i nieruchomości nabyte w czasie małżeństwa.
Warto podkreślić, że majątek wspólny jest współwłasnością łączną, co oznacza brak określonych udziałów – do momentu jego podziału.
Czy możliwy jest podział majątku bez rozwodu?
Tak. Podział majątku w trakcie trwania małżeństwa jest możliwy, ale wymaga wcześniejszego zniesienia wspólności majątkowej. Można to zrobić na dwa sposoby:
1. Umowa majątkowa małżeńska (intercyza)
Małżonkowie mogą zawrzeć u notariusza umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową – zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa. Po jej zawarciu możliwe jest:
- umowne dokonanie podziału majątku,
- uregulowanie, komu przypadają konkretne składniki.
To rozwiązanie jest szybsze i mniej kosztowne, jednak wymaga zgody obu stron.
2. Zniesienie wspólności majątkowej przez sąd
Jeżeli między małżonkami istnieje konflikt, jeden z nich może złożyć pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd. Sąd może orzec rozdzielność m.in. w sytuacjach:
- trwałego rozkładu pożycia,
- separacji faktycznej,
- trwonienia majątku przez jednego z małżonków,
- nadmiernego zadłużania rodziny.
Po ustanowieniu rozdzielności możliwy jest sądowy podział majątku. W takich sprawach pomoc adwokata od podziału majątku ma kluczowe znaczenie.
Nietypowe składniki majątku wspólnego – co często zaskakuje małżonków?
W praktyce kancelarii wiele osób jest zaskoczonych tym, jak szeroki może być zakres majątku wspólnego. Oprócz oczywistych składników, do podziału mogą podlegać również:
Środki zgromadzone na subkoncie ZUS
Składki emerytalne zgromadzone w trakcie trwania małżeństwa mogą być objęte podziałem, mimo że nie są „wypłacalne” w danym momencie.
Środki z OFE i PPK
Często pomijane, a jednak stanowią element majątku wspólnego i podlegają rozliczeniu.
Udziały w spółkach i jednoosobowa działalność gospodarcza
Nawet jeśli firma zarejestrowana jest wyłącznie na jednego małżonka, jej wartość (w części wypracowanej w trakcie małżeństwa) może podlegać podziałowi.
Punkty lojalnościowe, mile lotnicze, konta inwestycyjne
W określonych przypadkach mogą zostać uznane za składnik majątku wspólnego, jeśli mają realną wartość majątkową.
Odszkodowania i nagrody pieniężne
Nie każde odszkodowanie należy do majątku osobistego. Jeśli rekompensuje utracone dochody, może wchodzić do majątku wspólnego.
Prawa autorskie i tantiemy
Dochody z praw autorskich uzyskiwane w trakcie trwania małżeństwa co do zasady stanowią majątek wspólny.
Podział majątku – dlaczego warto skorzystać z pomocy adwokata?
Sprawy o podział majątku – zwłaszcza prowadzone w trakcie trwania małżeństwa – należą do jednych z najbardziej skomplikowanych postępowań cywilnych. Wymagają:
- prawidłowej kwalifikacji składników majątku,
- wyceny przedsiębiorstw, nieruchomości i praw majątkowych,
- rozliczenia nakładów i długów,
- znajomości aktualnego orzecznictwa sądów.
Adwokat zajmujący się sprawami o podział majątku pomoże nie tylko przeprowadzić postępowanie, ale również zabezpieczyć interesy klienta na przyszłość.
Podsumowanie
Podział majątku nie musi oznaczać rozwodu. Może być świadomą decyzją małżonków, którzy chcą uporządkować swoje sprawy finansowe lub zabezpieczyć dorobek życia. Kluczowe znaczenie ma jednak prawidłowe ustalenie składu majątku wspólnego – w tym także jego nietypowych elementów.
Jeżeli rozważasz podział majątku lub potrzebujesz indywidualnej analizy swojej sytuacji, konsultacja z adwokatem pozwoli uniknąć kosztownych błędów i długotrwałych sporów.
